İpucu, öğrencinin doğru tepkiyi vermesine yardım eden ek destektir. Öğretim sırasında ipucu kullanmak doğaldır ve çoğu zaman gereklidir; asıl hedef ise ipucunu zamanla ortadan kaldırarak öğrencinin beceriyi bağımsız göstermesidir. Bu yüzden hangi ipucunun ne zaman verildiğini kaydetmek, en az yüzdeyi kaydetmek kadar önemlidir.
İpucu düzeyleri
İpuçları, öğrenciye sağladıkları destek miktarına göre sıralanır. Adımlık demosunda kullanılan sıralama en az destekten en çoğa şöyledir:
- Bağımsız (B): İpucu yok. Öğrenci yönergeyi ya da doğal uyaranı duyduğunda doğru tepkiyi verir.
- Sözel ipucu (S): Yetişkin kısa bir sözel hatırlatma yapar: "Kırmızıyı göster", "Önce musluğu aç".
- Model (M): Yetişkin davranışı önce kendisi gösterir, öğrenci taklit eder.
- Fiziksel yardım (F): Yetişkin öğrencinin elini ya da bedenini kısmen veya tamamen yönlendirir.
- Yanlış ya da tepki yok (–): Öğrenci destekle de doğru tepkiyi vermez ya da tepki vermez.
Bu sıralama genel bir çerçevedir. Bazı programlarda jest ipucu (işaret etme), görsel ipucu (resimli kart) ya da konum ipucu (doğru kartı öğrenciye yakın koymak) ayrı düzeyler olarak kullanılır. Önemli olan, ekibin hangi sıralamayı kullandığında anlaşması ve herkesin aynı kodları aynı anlamda kaydetmesidir.
En azdan en çoğa
Bu yaklaşımda yetişkin önce öğrencinin bağımsız tepki vermesi için bekler. Tepki gelmezse sözel ipucu verir, yine gelmezse model olur, en son fiziksel yardım sunar. Kaydedilen düzey, doğru tepkinin geldiği düzeydir. Bu yaklaşım, öğrencinin bildiği bir beceriyi gereksiz destekle yapmasını önler ve öğrenciye bağımsız deneme fırsatı tanır. Dezavantajı, öğrencinin doğru tepkiye ulaşmadan önce birkaç hata yapabilmesidir.
En çoktan en aza
Bu yaklaşımda öğretime en çok destekle başlanır ve destek, öğrenci başardıkça adım adım azaltılır. Yeni bir beceride, özellikle hatanın öğrenciyi zorladığı durumlarda tercih edilebilir. Hata oranı düşük kalır. Dikkat edilmesi gereken nokta, desteğin planlı olarak azaltılmasıdır; aksi hâlde öğrenci fiziksel yardıma alışabilir.
Hangi yaklaşımın seçileceği öğrenciye, beceriye ve programa göre uzman ekibin kararıdır. Yazılım açısından önemli olan, her denemede hangi düzeyde doğru tepki alındığının kaydedilmesidir.
İpucu bağımlılığı
İpucu bağımlılığı, öğrencinin beceriyi bildiği hâlde yetişkinin ipucunu beklemeye başlamasıdır. Uzman masaya her oturduğunda "Hangisi kırmızı?" diye sorup ardından gözüyle doğru kartı işaret ediyorsa, öğrenci bir süre sonra soruya değil göz hareketine tepki vermeyi öğrenir. Bu tür istem dışı ipuçları kayda geçmediğinde veri yanıltıcı olur: kâğıtta "bağımsız" yazar ama öğrenci aslında bir ipucuna tepki vermektedir.
Bağımlılığı fark etmenin en iyi yolu verinin kendisidir. Bir öğrencinin aynı amaçta haftalarca sözel ipucu düzeyinde kaldığını, bağımsız denemelerin artmadığını görmek, ipucunun azaltılmadığını düşündürür. Bir başka uzmanın aynı beceriyi yoklaması da yararlıdır. Uzman değişikliğinde yüzdenin belirgin biçimde düşmesi, öğrencinin beceriyi değil önceki uzmanın farkında olmadan verdiği ipucunu takip ettiğini düşündürebilir.
İpucunu azaltma yolları
- Gecikme eklemek: Yönergeden sonra ipucu vermeden önce birkaç saniye beklemek. Sabit bekleme süreli öğretim bu fikre dayanır.
- İpucunun gücünü azaltmak: Tam fiziksel yardımdan dokunarak yönlendirmeye, uzun bir sözel ipucundan tek sözcüğe geçmek.
- İpucunu uyaranın kendisine taşımak: Yetişkinin sözü yerine görsel bir program şeridi gibi öğrencinin kendi başına kullanabileceği bir desteğe geçmek.
- Bağımsız tepkiyi daha güçlü pekiştirmek: İpucuyla gelen doğru tepkiye kısa bir onay, bağımsız tepkiye daha istekli bir pekiştireç sunmak.
Ekip içinde ortak dil
İpucu düzeylerinin kaydı, ancak ekibin tamamı aynı tanımları kullandığında anlamlıdır. Bir uzmanın "model" saydığı davranışı bir başkası "jest" olarak kaydediyorsa, aynı öğrencinin verisi iki farklı hikâye anlatır. Dönem başında kısa bir ekip toplantısında her düzeyin örneklerini birlikte izlemek, sınırdaki durumlarda (örneğin dokunarak yönlendirme fiziksel yardım mıdır?) ortak bir karar vermek bu sorunu önler. Kararlar program bankasındaki program kartına not olarak yazılırsa yeni katılan uzmanlar da aynı tanımla başlar.
Dağılımı okumak
Her oturumun sonunda yüzdeye ek olarak ipucu dağılımına bakmak iyi bir alışkanlıktır. On denemede iki bağımsız, altı sözel, iki model gelen bir oturum, %20 bağımsız doğru demektir. Bir hafta sonra beş bağımsız, dört sözel, bir model gelmişse yüzde %50'ye çıkmıştır; ama asıl haber model ihtiyacının neredeyse kalkmasıdır. Dağılım, yüzdenin gizlediği ilerlemeyi gösterir.
Deneme dizinizi girip ipucu dağılımını ve ölçüt durumunu görmek için ölçüt hesaplayıcıyı kullanabilirsiniz. Bu araç tavsiye değil, hesaplama yardımcısıdır. İpucu düzeylerinin seçimi ve azaltılma hızı, öğrenciyi tanıyan uzmanın kararıdır; burada anlatılanlar genel bilgilendirme niteliğindedir.